Mga Pangunahing Aral: Pagkilala sa Tahimik na Tagasira
- Visual na Obserbasyon: Maghanap ng tuwid na antenna, makapal na baywang, at magkakaparehong haba ng pakpak.
- Senyales sa Istruktura: Ang mga mud tube sa pundasyon at kahoy na tumutunog na guwang (hollow) ay mga babala.
- Gawi: Ang mga anay ay mapagtago; mas malamang na makita mo ang kanilang pinsala kaysa sa mismong mga insekto.
- Urgency: Ang maagang pagtuklas gamit ang mga prinsipyo ng IPM ay makakatipid ng libu-libo sa gastos sa pagkumpuni.
Sa loob ng 15 taon ko sa propesyonal na pest control, nakakita na ako ng mga pamilyang nasalanta ng pinsala ng anay na maaari sanang naiwasan sa pamamagitan ng simpleng kasanayan sa pagkilala. Ang mga anay ay madalas tawaging "tahimik na tagasira" (silent destroyers) dahil kaya nilang magtago at dumami sa ilalim ng bahay o sa bakuran nang walang agarang senyales ng pinsala. Ang gabay na ito ay magbibigay sa inyo ng siyentipiko at praktikal na kaalaman na kailangan upang maprotektahan ang inyong ari-arian.
Hitsura ng Anay: Ang Herarkiya ng Kolonya
Ang hitsura ng anay ay nakadepende sa kung aling miyembro ng kolonya ang iyong makikita. Ang mga anay ay dumadaan sa incomplete metamorphosis (itlog, nymph, adult) at nahahati sa mga caste.
Mga Manggagawa (Workers)
Ang mga manggagawa ang pinakamaraming miyembro ng kolonya. Sila ay may haba na humigit-kumulang 1/4 hanggang 1/2 pulgada, maputla, at malambot ang katawan. Wala silang mga pakpak at mata. Dahil sensitibo sila sa liwanag at dehydration, nananatili sila sa loob ng kahoy o sa mga mud tube, kaya bihirang makita maliban na lamang kung magagalaw ang kanilang pinagtataguan.
Mga Sundalo (Soldiers)
Ang mga sundalo ang mga tagapagtanggol. Mayroon silang malalaking ulo na kulay madilaw-kayumanggi (yellowish-brown) at malalakas na sipit (mandibles) na ginagamit sa pakikipaglaban sa mga langgam. Tulad ng mga manggagawa, wala rin silang pakpak at nananatiling nakatago sa loob ng kolonya.
Mga Gamo-gamo (Swarmers/Alates)
Ang mga swarmers ang mga reproductive na miyembro. Kadalasan silang kulay itim o dark brown at may habang mga 1/2 pulgada. Mayroon silang dalawang pares ng pakpak na halos magkakapareho ang laki at hugis. Kadalasan silang makikita tuwing panahon ng pag-ulan kapag lumalabas sila upang magsimula ng mga bagong kolonya.
Anay vs. Lumilipad na Langgam: Alamin ang Pagkakaiba
Isa sa mga pinakamadalas na tawag na natatanggap ko ay tungkol sa mga "lumilipad na langgam" na lumalabas na anay pala, o vice versa. Sa paningin ng karaniwang tao, mukha silang magkatulad, ngunit may tatlong pangunahing katangian na nagpapaiba sa kanila:
- Ang Baywang: Ang mga anay ay may malapad at hugis-parihabang baywang. Ang mga langgam ay may manipis o 'pinched' na baywang (petiole).
- Ang Antenna: Ang antenna ng anay ay tuwid at mukhang butil-butil. Ang antenna ng langgam ay baluktot o may siko (elbowed).
- Ang Pakpak: Ang mga pakpak ng anay ay magkakapareho ang haba at mas mahaba kaysa sa kanilang katawan. Ang langgam naman ay may mas malalaking pakpak sa harap at mas maliliit sa likod.
Propesyonal na mga Senyales ng Infestasyon
Ayon sa mga pamantayan ng Integrated Pest Management (IPM), ang pagmomonitor ang unang linya ng depensa. Hanapin ang mga senyales na ito sa paligid ng inyong bahay:
Mga Mud Tube (Daanan ng Lupa)
Ang mga subterranean termites ay gumagawa ng mga mud tube (conduits) upang makapaglakbay sa pagitan ng kanilang kolonya sa ilalim ng lupa at sa kahoy sa inyong tahanan. Ang mga tubong ito ay gawa sa lupa at cellulose ng kahoy at karaniwang makikita sa mga pader ng pundasyon, floor joists, o sa mga crawl space.
Nalaglag na mga Pakpak
Matapos ang pag-swarm, nalalaglag ang mga pakpak ng mga reproductive termites. Maaari kayong makakita ng mga tumpok ng maliliit at malinaw (translucent) na pakpak sa mga pasimano ng bintana, malapit sa mga pinto, o sa mga sapot ng gagamba. Ito ay isang malinaw na senyales na may kolonya sa malapit.
Pinsala sa Kahoy
Ang anay ay kumakain ng cellulose sa loob ng kahoy, kaya madalas ay isang manipis na layer na lamang ng pintura o veneer ang natitira. Kung kakatukin mo ang isang pirasong kahoy at ito ay tumunog na tila walang laman (hollow), o kung madaling mabaon ang distornilyador sa ibabaw nito, malamang na mayroong aktibong infestasyon. Karaniwang sinusunod ng mga subterranean termites ang hibla ng kahoy at pinupuno ito ng putik.
Gawi at Ekolohiya ng Anay
Ang mga anay ay mahalaga sa ecosystem dahil binubulok nila ang mga patay na kahoy, na nagbabalik ng sustansya sa lupa. Gayunpaman, hindi nila kayang itangi ang pagkakaiba ng isang natumbang troso at ng mga kahoy na balangkas ng inyong bahay. Sila ay mga social insects na nag-uusap sa pamamagitan ng pheromones. Ang isang kolonya ng Formosan termites (Coptotermes formosanus) ay maaaring maglaman ng milyun-milyong indibidwal at kayang kumain ng malaking bulto ng kahoy sa loob lamang ng maikling panahon.
Kailan Dapat Tumawag ng Propesyonal
Bagama't nakakatulong ang sariling pagmomonitor, ang pagpuksa sa anay ay nangangailangan ng mga espesyal na kagamitan at kemikal (termiticides) na madalas ay limitado lamang sa mga lisensyadong propesyonal. Dapat kayong humingi ng tulong sa eksperto kung:
- Makakita kayo ng mga mud tube o mga buhay na anay sa loob ng inyong tahanan.
- May mapansin kayong kawan ng mga lumilipad na insekto sa loob ng bahay.
- Kayo ay bibili o magbebenta ng bahay at kailangan ng WDO (Wood-Destroying Organism) inspection.
- Nais ninyong maglagay ng pangmatagalang baiting o barrier system.
Ang tiwala ay nakabase sa kaligtasan. Huwag kailanman susubukang gumamit ng mga matatapang na pestisidyo nang walang sapat na pagsasanay, dahil ang maling paggamit ay maaaring magdulot ng kontaminasyon sa kapaligiran o hindi epektibong paggamot na magbibigay-daan sa patuloy na pinsala.