Ang Paggising sa Pagpasok ng Tag-ulan: Bakit Sila Lumilipad Ngayon
Habang natatapos ang mainit na panahon at nagsisimulang mabasa ng ulan ang lupa, isang biyolohikal na alarm clock ang tumutunog sa ilalim ng pundasyon ng milyun-milyong tahanan. Ito ang simula ng panahon ng paglipad ng mga anay. Para sa mga may-ari ng bahay, ang makakita ng kawan ng mga ito—na madalas ilarawan bilang biglaang paglabas ng mga insektong may pakpak—ay maaaring nakakatakot. Gayunpaman, sa pananaw ng isang entomologist, ang paglipad na ito (swarm) ay simpleng paraan lamang ng pagpaparami para sa pagpapalawak ng kanilang kolonya.
Bagama't nakakaalarma ang makakita ng daan-daang lumilipad na insekto, ang mga lumilipad na ito ay hindi nangangagat, nanunundot, o kumakain ng kahoy. Ang tanging layunin nila ay maghanap ng kapareha, magparami, at magtatag ng mga bagong kolonya. Ang tunay na panganib ay nasa kung ano ang ipinapahiwatig ng paglipad na ito: mayroong isang matanda at matatag na kolonya na malapit sa inyong lugar, at posibleng nasa loob mismo ng istruktura ng inyong bahay.
Pagkilala sa Gamu-gamo (Alate): Anay vs. Langgam na may Pakpak
Isa sa mga pinakamadalas na tawag na natatanggap ng mga pest control professional sa Pilipinas tuwing simula ng tag-ulan ay ang maling pagkilala sa mga lumilipad na langgam bilang mga anay. Ang pagkilala sa pagkakaiba ng dalawa ay napakahalaga para malaman ang antas ng panganib.
Mga Pangunahing Pagkakaiba sa Hitsura
- Antena: Ang mga anay ay may tuwid at tila butil-butil (beaded) na antena. Ang mga lumilipad na langgam ay may siko o baluktot (elbowed) na antena.
- Baywang: Ang mga anay ay may malapad na baywang, kaya ang kanilang katawan ay tila isang diretsong bahagi lamang. Ang mga langgam naman ay may manipis o pinitpit na baywang na naghihiwalay sa thorax at abdomen.
- Pakpak: Ang parehong insekto ay may dalawang pares ng pakpak. Gayunpaman, ang mga pakpak ng anay ay magkasinghaba at may gatas-gatas o malabo (translucent) na anyo na maraming ugat. Ang pakpak ng langgam ay hindi magkasinghaba (mas mahaba ang nasa harap) at karaniwang mas malinaw.
Para sa mas malalim na pagkilala sa hitsura, sumangguni sa aming gabay sa Anay na may Pakpak vs. Langgam na may Pakpak.
Ang mga Tahimik na Senyales: Ano ang Dapat Hanapin Bago Pa May Makitang Insekto
Kapag nakakita ka na ng kawan ng mga lumilipad na insekto sa loob ng inyong sala, hindi na maikakaila ang peste. Gayunpaman, may mga banayad na senyales na madalas munang lumilitaw bago ang mismong paglipad. Ang isang mapagmasid na may-ari ng bahay ay maaaring makakita ng mga indikasyong ito nang maaga.
1. Mga Nalagas na Pakpak sa Gilid ng Bintana
Ang mga gamu-gamo o anay na lumilipad (alates) ay naaakit sa liwanag (phototactic). Kung ang paglipad ay mangyari sa loob ng bahay, likas silang lilipad patungo sa mga bintana, glass door, o mga ilaw. Pagkatapos ng maikling paglipad, sila ay lalapag, pipilipitin ang kanilang mga pakpak hanggang sa malagas, at maghahanap ng kapareha. Kadalasan, hindi mo makikita ang mga anay mismo, kundi ang mga bunton ng nalagas na pakpak sa mga pasamano ng bintana o sa mga sapot ng gagamba sa sulok ng kuwarto.
2. Mud Tubes sa mga Pundasyon
Ang mga subterranean termite (Reticulitermes spp.) o anay sa lupa ay nangangailangan ng mataas na halumigmig (humidity) para mabuhay. Upang makatawid sa mga nakalantad na lugar tulad ng konkretong pundasyon, gumagawa sila ng mga protektadong tunnel na gawa sa lupa, maliliit na piraso ng kahoy, at kanilang laway. Ang mga "mud tube" na ito ay karaniwang kasinglapad ng lapis. Ang pagbukas sa mga ito ay maaaring magbunyag ng mga worker termite; gayunpaman, kahit ang mga bakanteng tunnel ay indikasyon pa rin ng nakaraan o kasalukuyang aktibidad.
3. Frass (Dumi ng Anay)
Hindi tulad ng mga anay sa lupa, ang mga drywood termite (anay sa kahoy) ay hindi gumagamit ng mud tubes. Sa halip, itinutulak nila palabas ang kanilang dumi, na tinatawag na frass, mula sa mga "kick-out hole" sa kahoy. Ang mga duming ito ay madalas na mukhang bunton ng asin at paminta o pino na gabok. Kung mapapansin ang mga hindi maipaliwanag na butil sa ilalim ng mga muwebles o baseboard, gumamit ng magnifying glass: ang frass ng anay ay may natatanging hexagonal na hugis.
Pagsusuri sa mga Risk Factor sa Paligid ng Bahay
Ang pag-iwas ang pundasyon ng Integrated Pest Management (IPM). Ang pagbabawas sa mga kondisyong paborable sa anay ay makakabawas sa posibilidad na magtayo sila ng kolonya.
- Kontrol sa Basa o Moist: Ayusin ang mga tumutulong gripo, tiyaking ang mga gutter ay naglalabas ng tubig palayo sa pundasyon, at ayusin ang mga baradong kanal na nagiging sanhi ng pag-iipon ng tubig malapit sa bahay. Ang mga anay ay nabubuhay sa basang kapaligiran.
- Dikit ng Kahoy sa Lupa: Siguraduhin na ang mga siding, frame ng pinto, at mga hagdan na gawa sa kahoy ay hindi direktang nakadikit sa lupa. Gumawa ng buffer zone gamit ang konkreto o metal na flashing.
- Pamamahala sa Mulch o Takip sa Lupa: Bagama't ang mulch ay nagpapanatili ng basa para sa mga halaman, nagsisilbi rin itong tulay para sa mga anay. Panatilihin ang mulch nang hindi bababa sa 12 pulgada ang layo mula sa pundasyon.
Para sa isang komprehensibong estratehiya, basahin ang Gabay ng Propesyonal sa Pag-iwas sa Anay.
Mga Dapat Gawin Agad Kapag Nakakita ng Paglipad
Kung makakita ka ng kawan ng mga lumilipad na anay sa loob ng inyong bahay, sundin ang mga propesyonal na hakbang na ito:
- Huwag Mag-panic: Ang bahay ay hindi guguho sa loob ng isang gabi. Ang pinsala ng anay ay mabagal at nag-iipon sa paglipas ng panahon.
- Huwag Basta-basta Mag-spray: Ang pag-ubos ng isang lata ng insecticide ay papatay lamang sa mga nakikitang lumilipad na anay, hindi ang buong kolonya. Maaari rin nitong kontaminahin ang lugar, na magpapahirap sa gagawing propesyonal na inspeksyon.
- Kumuha ng Sample: Humuli ng ilang insekto (buhay man o patay) at ilagay sa isang garapon o plastic. Makakatulong ito sa propesyonal na kumpirmahin ang species—kung ito ba ay Subterranean, Drywood, o Formosan termites, na magdidikta sa plano ng gamutan.
- Tandaan ang Lokasyon: Markahan kung saan lumabas ang mga anay kung maaari. Makakatulong ito sa mga technician na mahanap ang mga exit hole o mud tubes.
Kailan Dapat Tumawag ng Propesyonal
Bagama't ang ilang problema sa peste ay kayang gawan ng paraan (DIY), ang mga anay ay banta sa istruktura ng bahay na nangangailangan ng propesyonal na pakikialam. Ang mga soil treatment, bait station, at fumigation ay nangangailangan ng lisensyadong aplikasyon at mga espesyal na kagamitan.
Kung may hinala ng pananalasa, kumonsulta sa aming resource tungkol sa Propesyonal vs. DIY na Pagsugpo sa Anay upang maunawaan ang inyong mga opsyon. Ang maagang inspeksyon ay makakatipid sa inyo ng libu-libong piso sa gastos sa pagkukumpuni.
Mga Pangunahing Paalala para sa mga May-ari ng Bahay
- Ang ulan at init ang nagiging hudyat ng paglipad ng mga anay.
- Kilalanin ang anay sa langgam sa pamamagitan ng pagtingin sa baywang at haba ng pakpak.
- Ang mga nalagas na pakpak sa pasamano ng bintana ay pangunahing babala sa loob ng bahay.
- Ang mga mud tube sa labas ng pundasyon ay indikasyon ng anay sa lupa.
- Magtabi ng sample ng insekto para sa propesyonal na pagkilala.