Ang mga putakti ay mga insektong nangangagat na kabilang sa order na Hymenoptera, suborder Apocrita, na binubuo ng libu-libong uri mula sa mga sosyal na tagapagtayo ng kolonya hanggang sa mga nag-iisang mangangaso. Ang mga uri na madalas makita sa paligid ng mga tahanan ay kabilang sa pamilyang Vespidae, na kinabibilangan ng mga yellowjacket (Vespula at Dolichovespula spp.), paper wasp (Polistes spp.), at mga hornet tulad ng European hornet (Vespa crabro) at bald-faced hornet (Dolichovespula maculata). Hindi tulad ng mga bubuyog (honey bees), ang mga putakti ay may makinis na tibo at maaaring mangagat nang paulit-ulit. Ang mga sosyal na kolonya ay itinatatag tuwing tagsibol ng isang reyna na nakaligtas sa taglamig; ang populasyon ay umaabot sa rurok sa huling bahagi ng tag-init, kung saan ang isang matandang pugad ng yellowjacket ay maaaring maglaman ng ilang libong manggagawa. Ang mga nag-iisang uri (solitary) tulad ng mga mud dauber (Sceliphron at Chalybion spp.) at cicada killer (Sphecius speciosus) ay bihirang magtanggol ng kanilang mga pugad at may kaunting panganib lamang sa mga tao.
Ang pangunahing panganib na dulot ng mga putakti ay ang envenomation (pagkalason mula sa kagat). Ang lason ng vespid ay naglalaman ng mga phospholipase, hyaluronidase, at antigen 5, mga protina na maaaring magdulot ng IgE-mediated na reaksiyong alerdyi. Ayon sa U.S. Centers for Disease Control and Prevention, dose-dosenang pagkamatay ang naitatala taun-taon dahil sa kagat ng hornet, putakti, at bubuyog, karamihan ay dahil sa anaphylaxis kaysa sa direktang lason. Ang panganib ay mabilis na tumataas kapag nabulabog ang kanilang pugad dahil ang kanilang alarm pheromones ay nagpapatawag ng mga tagapagtanggol sa loob lamang ng ilang segundo. Ang mga pugad na nakatago sa mga guwang ng dingding, insulasyon sa kisame, butas sa lupa, o makakapal na halaman ay lalong mapanganib dahil madalas itong mabulabog nang hindi sinasadya tuwing naglilinis, nagpuputol ng halaman, o nagkukumpuni. Sa huling bahagi ng panahon, ang mga yellowjacket ay naghahanap din ng protina at asukal sa mga picnic, basurahan, at kainan sa labas, na nagpapataas ng tsansa ng kagat sa loob ng bibig o lalamunan.
Ang epektibong pamamahala ay sumusunod sa mga prinsipyo ng Integrated Pest Management (IPM) sa halip na basta-basta na lamang pag-spray. Ang tamang pagkakakilanlan ang unang hakbang, dahil ang mga putakti ay mahahalagang maninila ng mga uod, langaw, at iba pang peste, at itinuturing din na mga pollinator; inirerekomenda ng U.S. Environmental Protection Agency at mga cooperative extension service na pabayaan na lamang ang mga pugad sa mga lugar na bihirang daanan hanggang sa mamatay ang mga ito nang natural sa pagsapit ng matinding lamig. Kung kinakailangan ang kontrol, ang exclusion (pagharang) at sanitation (kalinisan) ang may pinakamataas na pangmatagalang halaga: pagtatapal sa mga butas na mas malaki sa 1/4 pulgada, paglalagay ng screen sa mga vent sa kisame at soffit, pagtatakip nang maigi sa mga basurahan, at pagkumpuni sa mga sirang dingding bago pa makahanap ng matitirhan ang mga reyna sa tagsibol. Ang pagpuksa sa mga aktibong pugad ay dapat gawin sa gabi gamit ang mga angkop na produkto, kagamitang pang-proteksyon, at plano sa pagtakas. Ang mga pugad sa loob ng mga istruktura, sa matataas na lugar, o malapit sa sinumang may alam na alerdyi sa kagat ay dapat ipaubaya sa isang lisensyadong pest management professional, na may sapat na pagsasanay, proteksyon sa katawan at paghinga, at mga kagamitan upang ligtas na malutas ang problema.
Ang huling bahagi ng tag-init ay nagdadala ng pananalasa ng Vespula germanica at Vespula vulgaris sa mga beer garden sa Bavaria. Sa panahong ito, lumilipat ang mga putakti mula sa protina patungo sa asukal, kaya nagiging agresibo sila sa mga baso ng beer at pagkain. Ang gabay na ito ay sumasaklaw sa pagkilala sa species, paghahanap ng pugad, at mga legal na limitasyon sa Alemanya.
Mga Putakti